Renk körlüğü türleri

Renk körlüğü tek bir durum değildir. Hangi koni hücresinin etkilendiğine ve etki şiddetine göre dört ana türde incelenir.

1. Protan tip (Kırmızı eksikliği)

Kırmızıya duyarlı L-konileri etkilendiğinde ortaya çıkar.

• Protanomali — L-konileri çalışıyor ama duyarlılığı azalmış. Kırmızılar soluk, kahverengiyle karışır.
• Protanopia — L-konileri tamamen yok. Kırmızı algılanamaz; kırmızı–siyah, yeşil–sarı–turuncu ayrımı zorlaşır.

Yaygınlık: Erkeklerde yaklaşık %1, kadınlarda %0.02.

Tipik şikâyet: "Kırmızı trafik ışığı söndü gibi görünür", "olgun ile yeşil domates aynı renk".

2. Deutan tip (Yeşil eksikliği)

Yeşile duyarlı M-konileri etkilendiğinde görülür. En sık renk körlüğü türüdür.

• Deuteranomali — Hafif yeşil eksikliği. Erkeklerin yaklaşık %5'ini etkiler.
• Deuteranopia — Yeşil tamamen algılanamaz. Erkeklerin %1'ini etkiler.

Tipik şikâyet: "Pembe ve gri arasındaki farkı seçemiyorum", "haritadaki yeşil ve kırmızı bölgeler aynı renkmiş gibi görünüyor".

Protan ve Deutan tipleri birlikte kırmızı-yeşil renk körlüğü olarak adlandırılır ve toplam vakaların büyük çoğunluğunu (%99'a yakını) oluşturur.

3. Tritan tip (Mavi-sarı eksikliği)

Maviye duyarlı S-konileri etkilenir.

• Tritanomali / Tritanopia — Mavi-sarı ayrımı zorlaşır. Mor ile mavi, sarı ile pembe karışır.

Yaygınlık: Çok nadirdir (~0.01%). Çoğunlukla cinsiyete bağlı değildir; otozomal kalıtılır veya retina hasarına bağlı edinsel olabilir.

4. Akromatopsia (Tam renk körlüğü)

Çok nadir görülür (~30.000'de 1). Hiç koni hücresi çalışmaz; dünya tamamen gri tonlarında görülür. Genellikle aşağıdaki ek bulgularla birlikte gelir:

• Aşırı ışık hassasiyeti (fotofobi)
• Görme keskinliğinde azalma
• Nistagmus (göz titremesi)

Akromatopsia bir genetik hastalıktır ve oftalmolojik takip gerektirir.

Hangi tipte olduğunuzu nasıl anlarsınız?

Online Ishihara testimiz kırmızı-yeşil eksikliğini tarar. Renk dizme testi tip ve şiddet hakkında ek ipucu verir. Kesin sonuç için göz hekimine başvurmanız gerekir; klinikte anomaloskop ile altın standart ölçüm yapılır.